Wetenschap en praktijk in projectmanagement

Dag Teun,
Met belangstelling volg ik de discussie over ‘Het leed dat projectmanagement’ heet. Dank voor je uitgebreide bijdrage en meer genuanceerde stellingname over de kloof tussen tussen praktijk en wetenschap, in het bijzonder deze binnen projectmanagement. De strubbelingen horen bij een vakgebied in ontwikkeling, denk ik. De een probeert wat, de meesten doen een ander na en weer een ander formaliseert het in een model of frame. En na een tijdje komen we er achter dat niet alles werk in dezelfde situatie. Wat werkt wel in welke situatie? Dat heet ontwikkeling, zo ook van het ‘vak’ projectmanagement.
Als organisatiewetenschapper en -adviseur constateer ik dat het bewegen in twee werelden vaak leidt tot een spagaat; de ene wereld (wetenschap) begrijpt de ander (praktijk) niet. Raken we hier niet ook verschillende leerstijlen van beroepsgroepen?
Wetenschappers en praktijkmensen kunnen zo veel leren van elkaar! Hoe leren we van elkaar? Onder andere door dit mooie platform. ‘t Komt vast goed met projectmanagement; ‘t duurt nog even…..

Ik ga me snel in je linkjes verdiepen en werk intussen door aan het boekje ‘Kennismanagement in projecten’ dat binnekort uitkomt. Met z’n allen komen we er wel; kennismanagement over projectmanagement. De trektocht is mooier dan de reis…

Onderstaand de link naar het afscheidscollege van prof. dr. Godfroij over de managementwetenschappen. http://www.managementsite.nl/9578/strategie-bestuur/kloof-tussen-theorie-praktijk.html

Laatste toevoeging:
PM is toe aan een nieuw paradigma. ‘Binnen het paradigma dat we momenteel hanteren, weten we hier geen oplossing voor’ (vrij vertaald uit boek ‘Pardigma’s’ van Barker)

Beste Steven,
Dat Projectmanagement een vakgebied in ontwikkeling is, wil ik best geloven, maar lijkt me een wat magere verklaring voor wat ik ‘het leed’ heb genoemd. Even wat voorbeelden uit de begindagen van dat vakgebied (ik garandeer niet dat ik volledig ben).
Vanuit de praktijk:
1968 Het eerste Engelse handboek Project Management van D. Lock
1969 Het eerste boek in Nederland over projectmatig werken van Twijnstra & Duijs over De Organisatie van het Bouwproces
1979 Het eerste handboek in Nederland van Koolma & Van de Schoot, gevolgd door Van der Schoot & Wijnen (1980) en Wijnen, Renes & Storm in (1984) en daarna nog een flinke handvol
1989 Eerste publicatie over Project Management als professie (PMI).
In de Wetenschap:
1971 De eerste wetenschappelijke studie door Van Doorn & De Luscuere over De Projectorganisatie
1981 Eerste HRM-congres over Project Management in Zürich Zwitserland
1988 De eerste hoogleraar, Olivier aan de EUR
1990 Het eerste proefschrift van De Laat “Een kwestie van vertrouwen” (RUG).
Het vakgebied is dus al 40 jaar in ontwikkeling!
Okay Steven, ik zal wat geduldiger zijn.

Overigens: ik zie uit naar je boek over Kennismanagement en mag er gelukkig vanuit gaan dat dit gebaseerd zal zijn op stevig (wetenschappelijk) onderzoek (vergeet dat van Ton Bruining en mij niet).
P.S.: Het artikel van Arnold Godfroij, waarnaar je verwijst ken ik uiteraard. Ik zat in de zaal bij zijn afscheidsrede en heb dus ook de volledige tekst. Ik publiceerde ook zelf over dit onderwerp, samen met Karin Sanders in Develop nr 4 2006.

Dag Teun, I’ve thought things over…

Al langer zien we dat we niet enkel meer vertrouwen en acteren op basis van een wetenschappelijke knowledge base. Positivisme maakt plaats voor social constructivisme, waarbij we in interactie met elkaar kennis ontwikkelen en eigen betekenis geven aan onze waarnemingen. Deze beweging lijkt onomkeerbaar.
Verschillende malen ben ik geswitched tussen wetenschap en consultancy en heb me in de advieswereld afgevraagd waarop we een advies baseren. In ieder geval niet louter op basis van wetenschappelijke gevalideerde betrouwbare kennis, inzichten en methoden. Maar waarop wat dan wel? Waarop vertrouwen we een advies, eigen keuzes die we maken in ons werk, bv als projectmanager?

Een relatief nieuw denken als tegenwicht op of uitdaging naast het instrumentele en mechanisch denken van wetenschappelijke knowledge base (‘de waarheid’) is de stroming ‘normative professionalism & professionalizing’. Waarbij normen (ethisch handelen) van professionals ter hand worden genomen en worden bediscussieerd over ‘wat goed is’. zie http://studentenweb.uvh.nl/Media/download/9395/NP%202.1%2010-11.wb.pdf
Verschillende beroepsgroepen van professionals zoals docenten, artsen en rechters zijn aan het experimenteren met dit denken. Blijkbaar verbeteren we projectmanagement niet enkel door wetenschap naar binnen te fietsen en komen we niet tot een ander paradigma voor projectmanagers.
Nemen ook projectmanagers de handschoen op om aan de slag te gaan met ‘normative professionalism & professionalizing’? Ik denk graag mee.

‘Dus nee, het boekje ‘Kennismanagement in projecten’ dat binnenkort verschijnt is dus geen wetenschappelijk epistel, maar juist een praktisch boekje dat hopelijk wel aansluit bij de belevingswereld van projectmanagers.

Beste Teun

Een mooie lijst van literatuur met vondsten die voor de praktijk interessant zijn. Mooi werk!

De vraag die bij mij opkomt is: Verschaffen die vondsten inderdaad houvast; zijn ze bekend bij projectmanagers? Worden ze gebruikt? Blijken ze dan te werken?

De kloof tussen professionals en wetenschappers moet overbrugd worden door uitwisseling van vondsten en ervaringen, discussie, meningsvorming en uitproberen. Een altijd wat chaotisch proces dat we met behulp van de nieuwe media kunnen versnellen. Hoe meer een wetenschapper daaraan meedoet des te meer aandacht zullen zijn vondsten krijgen. “De publicatie is de interactie”. Verschillende artikelen op deze site, bijvoorbeeld de recensie van ‘Projectmatig werken: de basis’, vind ik daar reeds aan bijdragen.

Voortbouwend op jouw artikel zie ik meerdere mogelijkheden. Zo heeft Nicoline al aangekondigd om enkele van de door jou genoemde auteurs om een bijdrage voor deze site te vragen. Daarnaast staat jouw onderzoeks-agenda van 5 punten open voor wetenschappers en praktijkmensen. Het zijn heel herkenbare vraagstukken waar juist praktijkmensen de nodige ervaringen en ideeën over hebben.

Allemaal mogelijkheden om wetenschap en praktijk dichter bij elkaar te brengen; ik hoop van harte dat die interactie van de grond gaat komen.
Daarnaast heb ik het idee dat uitwisseling tussen professionals, zonder dat wetenschappers meedoen, goed bruikbare kennis kan opleveren. Het onderscheid tussen wetenschap en praktijk blijkt soms vaag; beide werelden kunnen ook in elkaar overgaan.

Beste Steven en Willem, jullie overtuigen me geen van beiden in de waarde van ervaringsuitwisseling van professionals onderling voor de vooruitgang van ons vakgebied. Als dat wel zo zou zijn, en ik benadrukte dat al eerder, dan snap ik echt niet waarom al tientallen jaren projecten op dezelfde manier mis blijven gaan, terwijl aan ervaringsuitwisseling bepaald geen gebrek is. Samen met wetenschappers aan de slag lijkt me veel vruchtbaarder en gebeurt m.i. nu te weinig. En met wetenschap bedoel ik echt niet alleen de positivistische wetenschapsbeoefening, zoals ik aan de voorbeelden in mijn artikel liet zien (deze opmerking is vooral voor Steven bedoeld). Was het niet Kurt Lewin die heeft gezegd dat niets zo praktisch is als een goede theorie? Dus een ‘praktisch boekje’, zoals Steven zijn boek noemt, zou dus wat mij betreft bij voorkeur op veel getoetste theorie kunnen bestaan, getoetst niet alleen met behulp van positivistische methoden en technieken.
Het idee van Nicoline om meer wetenschappers nadrukkelijk uit te nodigen op deze site te schrijven is een kolfje naar mijn hand, dat zal duidelijk zijn.

Beste Teun

Dat kennis niet ‘automatisch’ in de praktijk gebruikt wordt, geldt dat ook niet voor de wetenschappelijke kennis waar jij op doelt?

De kloof tusen wetenschap en praktijk is in de management wetenschappen alleen maar gegroeid zoals Arnold Godfroij uitvoerig heeft betoogd in http://bit.ly/9qePHK

Commerciele belangen, te weinig aandacht en commitment van verantwoordelijke opdrachtgevers, politieke factoren en bureaucratische aanbstedingsprocedures zijn voorbeelden van factoren die de verspreiding en toepassing van kennis kunnen belemmeren. Vooral kennis vanuit ‘de ivoren toren’ is gemakkelijk te negeren.

Ondertussen zit men in de praktijk niet stil. Ik zie wel degelijk op allerlei terreinen professionals hun expertise verder ontwikkelen vanuit ervaringen en onderlinge uitwisselingen.

Ervaringsuitwisseling is een goede zaak en degenen die dat doen profiteren daar in eerste instantie het meeste van. Of het ons vakgebied verder helpt durf ik, samen met Teun, te betwijfelen.

Voor deze stelling zijn wel een aantal argumenten aan te dragen: er is relatief gezien maar een kleine groep die hun hele leven projectmanager blijven, dus de uitgewisselde ervaring komt eerder henzelf ten goede dan dat het een wezelijke bijdrage aan de vooruitgang van het vakgebied leidt. Daarnaast komen er aan de onderkant van de ladder weer nieuwe junior projectmanagers, die al ervaringsuitwisselend het wiel opnieuw uitvinden.

Ik denk dat de wetenschap de hoeder van de kennis en ervaring die we op dit vakgebied opdoen zou moeten zijn. Gesteld dat er zoiets zou kunnen bestaan als een projectmanagementwetenschap. Maar wetenschap bouwt voort op vorige ontdekkingen, voorspelt, valsifieert en komt met vernieuwende inzichten. Ervaringsuitwisseling kan dat nooit omdat er geen voortgaande lijn is, waarin het ervaringsstokje wordt doorgegegeven. In de wetenschap zou dit wel zo kunnen zijn.

In ieder geval denk ik dat we van de wetenschappers mogen verwachten dat ze pseudowaarheden aan de kaak stellen en Teun is een van de weinigen die dit van tijd tot tijd doet. Ik vind het een strakke actie, dat hij elders op deze site een boekje zondermeer ‘teleurstellend’ noemt, de reactie daarop was ronduit aandoenlijk te noemen. Het zou de ontwikkeling van projectmanagement ten goede komen als we iets vaker zouden zeggen dat de keizer geen kleren aan heeft

Beste Teun,

Bij jouw statement dat de kloof tussen wetenschap en praktijk in ons vakgebied te groot is kan ik mij zeker aansluiten. Jij noemt drie wegen om dit te verbeteren maar benoemt m.i. niet de reden van ‘de kloof’.

Mijn specialisatie is projectplanning dus werd ik blij toen ik in je overzicht het onderzoek van Hans Vrolijk ‘Methoden en regels voor projectplanning….’ zag staan. Ik ben dan ook direct op zoek gegaan naar dit onderzoek en vond dit, leve het internet, snel terug (http://tinyurl.com/5v5f86z).

Wat ik vond was een voor mij moeilijk te doorgronden document van 212 bladzijden (met appendices) vol met verwijzingen naar andere wetenschappelijke literatuur en aangehaalde teksten. Ongetwijfeld, dat hoop ik tenminste, bevat het document waardevolle informatie en ik heb dan ook de intentie om het, tussen de projecten door, inhoudelijk tot mij op te nemen. Als de opsteller echter afsluit met de zin “Verder onderzoek dient gericht te zijn op de praktische waarde van kennissystemen ….” ben ik bang dat ik hiermee wel even zoet zal zijn.

De kloof tussen wetenschap en praktijk en dus even groot als de kloof tussen de burger en de politiek. Ik hoop dat wetenschappelijke deelname op deze site leesbare en praktische bijdragen zal opleveren, maar vraag het mij af.

Teun, ben jij degene die deze kloof voor ons weet te overbruggen?

Ed, ik dacht toch met mijn 5 punten aan het begin van mijn artikel een aardige opsomming van (mogelijke) oorzaken te hebben genoemd. Ook Willem Mastenbroek noemt (mogelijke) oorzaken.
Het lijkt me trouwens ook wel een onderzoek waard naar deze oorzaken, want pas als we die hebben getoetst, kunnen de maatregelen de kloof te dichten gericht zijn op het wegnemen daarvan. Omdat ik behoorlijk overtuigd ben van mijn hypothesen, op basis van 30 jaar ervaring in de praktijk en de wetenschap van projectmanagement, zijn mijn voorstellen op die oorzaken gericht. Het zou aardig zijn als Willem, die zijn hyppothesen óók baseert op een schat aan ervaringen in de praktijk en de wetenschap, ook voorstellen deed, die gericht zijn op het aanpakken van de door hém veronderstelde oorzaken.
Jan Hermabrij ziet volgens mij heel scherp de waarde van ervaringsuitwisseling (in eerste instantie voor het individu) en van de wetenschap (hoeder van kennis en ervaring).

En wat je slotvraag betreft: dat is wel mijn inzet van mijn beide recente publicaties op deze site. En ik hoop dat Nicoline erin slaagt wetenschappers in ons vakgebied over te halen tot publicaties op deze site.

Beste Teun

De kern van onze discussie hier is het mobiliseren van wetenschappers voor relevant onderzoek. Onderzoek dus waar men in de praktijk wat aan heeft. Inderdaad: “Niets is zo praktisch als een goede theorie!”. Ik zie in dat verband tevens de noodzaak van een goede aansluiting bij de ‘community van professionals’ omdat kennis over beter managen en organiseren pas tot wasdom komt in een sociaal leerproces van interactie, toepassing en uitwisseling.

De door ons beiden vermelde Arnold Godfroij ziet dat niet zo gauw gebeuren. De kloof wordt eerder groter dan kleiner.

Ik denk dat dit zo niet door kan gaan. We zullen de plekken in de academische wereld moeten zien te vinden waar men wel degelijk bezig is met kennis die houvast biedt in de praktijk. Ik denk in dit verband allereerst aan de Academische Business Schools, de Hogescholen met management opleidingen en enkele postacademische opleidingen.

Er is al met tal van wetenschappers als redacteur of auteur van het ManagementSite Netwerk een samenwerking op persoonlijke basis. Ook de inspanningen van Nicoline op deze site getuigen daarvan.
Recent ben ik de mogelijkheid gaan verkennen om daar een fundament onder te leggen door met geinteresseerde instellingen een vorm van samenwerking aan te gaan. Hints en suggesties zijn welkom.

Willem Mastenbroek
Hoofdredacteur ManagementSite.nl

Beste Teun,
Dank voor je mooie woorden en prachtige artikelen. Bronnen voor NZCHT.
Al mijn hele leven lang train ik als praktijkman mensen in de beroepspraktijk.
Ik hou van de puzzels die ze tegenkomen bij de uitoefening van hun beroep. Ik hou ervan te zien hoe ze zich worstelend ontwikkelen om er het beste van te maken.
Middenin die worsteling wandel ik nieuwsgierig, aandachtig en betrokken mee. Net als Socrates stel ik vragen, vragen en nog eens vragen …, zodat ze bij zichzelf te rade gaan: “Wat is hier aan de hand?”
Ik hou van praktijkonderzoek. Let wel: dat is iets totaal anders dan wetenschappelijk onderzoek (fundamentele theorie) of toegepast onderzoek (kijken of een theorie werkt). De praktijkonderzoeker stelt “de handelingsverlegenheid” centraal (Harinck, 2010). PS: ik ken Frits goed en hij is jarenlang wetenschappelijk onderzoeker geweest.
De vraag die ik stel: “hoe zorg ik ervoor dat praktijkmensen op zoek gaan naar (iets meer) valide antwoorden op hun handelingsverlegenheid.” Ik schrijf bewust tussen haakjes “iets meer”, want geen enkele praktijksituatie is gelijk en projecten zullen dan ook altijd goed of minder goed blijven gaan.
Kunnen we dan niet leren van onderzochte en gevalideerde voorbeelden?
Jij weet dat ik een nieuwsgierig mens ben en wetenschappelijke bronnen zoek, die de praktijkmens mogelijkerwijs kan inzetten/toepassen als een mogelijk antwoord op de ervaren handelingsverlegenheid. Als een aha-erlebnis van: “o, zo heb ik mij eigen vraag nog nooit gedacht, gezien, gevoeld … laat ik het gaan doen, laat ik het mee gaan nemen in de aanpak, laat ik het doen … laat ik erover gaan schrijven!” Stel dat meerdere praktijkmensen dit zouden doen, dan ontstaat er een “ervaringsbasis” die ontstaan is vanuit praktisch handelen gebaseerd op reflectief onderzoeken: van “oeps, heb ik dat” naar “aha, dat kan ook”.
Jij verwijst in je schrijven naar het interview dat ik had met professor van Marrewijk – wow, wat een mooi gesprek – die ik naadloos begreep en aanvoelde. Een week later, zelfde tijdschrift, zit ik om tafel met Floris Schrijvers van woningbouwvereniging Vivare – wow, wat een mooi gesprek – en hoor de zin nog naklinken: “Roel als je de uitvoerende projectleider al niet heel erg vroeg in de definitie- en ontwerpfase meeneemt in het project, dan zal hij het project nooit ten diepste begrijpen.” Twee keer dezelfde boodschap: “fase-overgangen worden succesvol als mensen tijd en ruimte nemen om elkaar het leidend verhaal onder het project te laten begrijpen.” Floris leert me dat uit de praktijk. Alfons leidt het af uit gevalideerd onderzoek. En ook: altijd zullen er situaties te vinden zijn waar het niet werkte/werkt.
Mijn verhaal en ondersteuning aan praktijkmensen is desondanks het en ook: “Doorgrond de handelingsverlegenheid, zie deze haarscherp onder ogen, en ga als reflectieve praktijkonderzoeker op zoek naar theorie en praktijkbronnen – ook de mensen erachter – die jou kunnen ondersteunen om antwoorden te vinden op je vragen.” Ofwel: zoek de wetenschap en je ervaren collega op!
Mijn verhaal aan wetenschappers is: “Kijk grondig en te valideren gestructureerd in de praktijk. Publiceer je werk zowel als bron voor de wetenschap als als bron (tot de kern herschreven) voor de beroepspraktijk.” Ofwel: deel je bevindingen met de praktijk!
Zelf vervul ik in dit proces een bemiddelende rol, waarbij gevonden praktijk waarheden vaak even ondersteunend kunnen zijn dan de wetenschappelijke waarheden. Beide vormen ze bronnen voor het oplossen – soms tijdelijk (oeps, ik heb een symptoom bestreden), vaak structureel (yes, ik zat met m’n analyse dicht bij de oorzaak) -
van handelingsverlegenheid.
In alle situaties gaat het om haarscherp waarnemen, helder analyseren en leren van andere analyses, bewust onderbouwd en tegelijkertijd ook op gevoel keuzen maken en … durven DOEN! De effecten van dit doen, leveren weer prachtige situaties (that’s life, niemand overziet alles) op van nieuwe handelingsverlegenheid … of niet en dus yes, geslaagd handelen! Indien “geslaagd” dan is dit geen waarheid voor nieuwe situaties, die immers altijd anders (andere mensen, andere omgeving, andere historie, ..) zullen zijn. Leren doen we derhalve een leven lang. Kennis en ervaring zijn krukken om op te steunen, maar steeds opnieuw zal de situatie uitgevonden moeten worden. Doe je dat niet, dan … Nou ja, denk aan het huidige Nokia, die te lang vertrouwde op haar voorsprong en nu weer terug moet knokken. Even vergeten haarscherp waar te nemen.
Door waarnemen, analyseren, leren, onderbouwen, aanvoelen, besluiten (yes we can) en doen, blijft het leven een prachtige reis voor ieder mens, zowel de wetenschapper als de praktijkmens. En het vertellen over deze reis – delen van waardevolle/betekenisvolle verhalen – tilt nieuwe ideeën naar boven, die een krachtige, inspirerende impuls kunnen zijn voor waardevolle, nieuwe ontwikkelingen. Het zijn nieuwe bronnen voor nieuwe onderzoeken en/of aangepaste praktijken. Bronnen voor nieuwe reizen.
Een levenshouding die het voorgaande beter omschrijft dan ikzelf ooit kan doen, zijn de zeven levensprincipes van Da Vinci, waarmee ik afsluit:
1. Curiositá – Een onverzadigbaar nieuwsgierige benadering van het leven en een niet aflatend streven naar permanent leren.
2. Dimostrazione – Een voornemen om kennis te toetsen aan ervaring, volharding, en een bereidheid om van fouten te leren.
3. Sensazione – De voortdurende verfijning van de zintuigen, met name het zien, als middel om de ervaring te verlevendigen.
4. Sfumato – Een bereidheid om dubbelzinnigheid, paradoxen en onzekerheid te verwelkomen.
5. Arte/Scienza – De ontwikkeling van het evenwicht tussen wetenschap en kunst, logica en verbeelding. Denken met beide hersenhelften.
6. Corporalitá – Het aankweken van gratie, handigheid, conditie en houding.
7. Connesione – De erkenning en waardering van het onderlinge verband tussen alle dingen en verschijnselen. Systeemdenken.
Wetenschapper en Praktijkmens – Teun ik herken in jou beide! – ik wens jullie onnoemlijk veel plezier op jullie reis naar het vinden van mogelijke antwoorden op lastige vragen. Blijf nieuwsgierig. Blijf leren (ook van successen). Blijf je zintuigen verfijnen. Blijf denken met geheel je hoofd en hart. Blijf je fysieke intelligentie ontwikkelen, het lichaam weet zoveel. Blijf verbanden zien.
Hartelijke groet,
Roel.

Een interessante discussie over wetenschap en praktijk in projectmanagement. Ik ben zelf pas sinds kort geïnteresseerd in projectmanagement en ben me nog aan het inlezen, maar als bedrijfseconoom herken ik een aantal tendsen die ook in mijn vakgebied, management accounting en control, zichtbaar zijn. Bepaalde projectmanagementmethoden worden door consultants zwaar gepushed met kreten als “hoe realiseer je het beste resultaat in de kortst mogelijke tijd”, waarna een verhaal volgt over evolutionair projectmanagement, “Managen van succesvolle projejecten met PRINCE2″ en “Projectmatig Creëren dekt het projectspectrum het meest af”, wat zou blijken uit een onderzoek van Berenschot.

Zoals gezegd, in de management accounting kennen we deze kreten ook: aan kop met de Balanced Scorecard, alsof een managementinformatiesysteem daarvoor zou kunnen zorgen, en “traditionele kostprijssystemen helemaal fout” om activity-based costing aan de man te brengen. Leuk allemaal, en soms werken die methoden ook best goed. Maar wanneer ze goed werken, hangt helemaal van de omstandigheden af! Ik kan men niet voorstellen dat een bureaucratisch systeem als PRINCE2 in ALLE gevallen goed werkt, maar in sommige gevallen lijkt het me een prima methode. In andere gevallen is GOTIK of Projectmatig Werken wellicht beter geschikt. Wat mij betreft zou wetenschappelijk onderzoek zich in eerste instantie daarom moeten richten op contingentiefactoren die van invloed zijn op de keuze van de managementmethode. Als we weten in welke situatie ( afhankelijk van bijoorbeeld looptijd, complexiteit, noodzakelijke creativiteit, omvang en samenstelling projectgroep, type User etc.) welke aanpak het beste is, dan kan gericht gezocht worden naar verbetering van de tools of tools worden geschrapt. Nu geven we alle projectmanagers een cirkelzaag (bijvoorbeeld PRINCE2) die we steeds verder verfijnen en als het dan niet lukt met het project – men past bijvoorbeeld bepaalde dingen niet toe omdat ze er niets aan hebben – dan zeggen de “experts” en trainers: PINO! Maar misschien moeten we wel schroevendraaiers of nijptangen adviseren in bepaalde situaties.

Groet,

Theo van Houten